مقدمه
تغییرات اقلیمی، یکی از بزرگترین چالشهای جهانی قرن بیست و یکم، تأثیرات گستردهای بر بخشهای مختلف، بهویژه کشاورزی و دامپروری، گذاشته است. صنعت پرورش طیور در ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. افزایش دما، نوسانات شدید آب و هوایی، و تغییر در الگوهای بارندگی، محیطی را برای رشد و گسترش عوامل بیماریزا فراهم کرده و سلامت گلههای طیور را به خطر انداخته است. این مقاله به بررسی دقیق تأثیرات تغییرات اقلیمی بر الگوی بیماریهای طیور در کشور و راهکارهای مقابله با آن میپردازد.
ارتباط مستقیم تغییرات اقلیمی و بیماریها
تغییرات اقلیمی از چند طریق بر بروز و شیوع بیماریها در طیور اثر میگذارد:
- استرس گرمایی (Heat Stress): افزایش دمای هوا، بهویژه در فصول گرم و مناطق خشک، منجر به استرس گرمایی شدید در طیور میشود. این استرس، سیستم ایمنی بدن پرنده را تضعیف کرده و آن را در برابر عفونتهای ویروسی و باکتریایی آسیبپذیرتر میسازد. به همین دلیل، مدیریت استرس گرمایی در طیور یک استراتژی حیاتی برای حفظ سلامت گله است.
- رشد سریع عوامل بیماریزا: دما و رطوبت بالاتر محیط، شرایط ایدهآلی را برای رشد و تکثیر عوامل بیماریزا مانند باکتریها (مانند سالمونلا و اشرشیا کولی)، ویروسها و انگلها فراهم میکند. این امر باعث افزایش آلودگی در سالنها و سیستمهای آب و خوراک میشود.
- تغییر در الگوهای ناقلین بیماری: تغییرات اقلیمی بر جمعیت و فعالیت ناقلین بیماری مانند حشرات و جوندگان نیز تأثیر میگذارد. به عنوان مثال، افزایش دما میتواند جمعیت حشرات حامل بیماری را بیشتر کند، که این امر به نوبه خود، شیوع بیماریهایی مانند آنفلوانزای پرندگان را تسهیل میکند.
بیماریهای رایج تحت تأثیر تغییرات اقلیمی
- بیماریهای تنفسی: افزایش دما و گرد و غبار، همراه با تهویه نامناسب، محیطی مناسب برای شیوع بیماریهای تنفسی مانند نیوکاسل، برونشیت عفونی و مایکوپلاسما فراهم میکند.
- بیماریهای گوارشی: استرس گرمایی و کاهش مصرف خوراک، عملکرد دستگاه گوارش را مختل کرده و طیور را مستعد بیماریهایی مانند سالمونلوز و کولیباسیلوز میکند.
- بیماریهای ناشی از انگلها: افزایش دما و رطوبت باعث تکثیر سریعتر انگلهایی مانند کوکسیدیا میشود که منجر به بیماری کوکسیدیوز میشود.
- عفونتهای ویروسی: ضعف سیستم ایمنی ناشی از استرس حرارتی، مقاومت پرنده در برابر ویروسهای مختلف را کاهش میدهد و شیوع بیماریهایی مانند گامبورو را تسهیل میکند. مدیریت بهینه دما و تغذیه طیور میتواند به کاهش این خطرات کمک کند.
راهکارهای مقابله با تأثیرات اقلیمی بر سلامت طیور
- بهبود مدیریت سالن و تهویه:
- سیستمهای سرمایشی: استفاده از سیستمهای پد و فن، مهپاش و هیترهای مناسب، به کنترل دما و رطوبت سالن در فصول مختلف کمک میکند.
- تهویه کافی: تهویه مناسب برای خروج گازهای مضر و رطوبت اضافی از سالن ضروری است. نقش تهویه مناسب در بهبود عملکرد گلههای گوشتی بسیار حیاتی است، بهویژه در شرایط آب و هوایی متغیر.
- اصلاح جیره غذایی و مکملها:
- ویتامینها و مواد معدنی: برای تقویت سیستم ایمنی طیور، بهویژه در شرایط استرس، باید از ویتامینها (مانند ویتامین C و E) و مواد معدنی (مانند سلنیوم) در جیره استفاده کرد. نقش ویتامینها و مواد معدنی در رشد و سلامت طیور در این شرایط دوچندان میشود.
- پروبیوتیکها و افزودنیها: استفاده از پروبیوتیکها برای بهبود سلامت روده و جذب مواد مغذی، و افزودنیهای گیاهی مانند افزودنیهای طبیعی (سیر و پونه کوهی) در تغذیه طیور میتواند مقاومت بدن پرنده را افزایش دهد.
- برنامه واکسیناسیون و بیوسکیوریتی:
- واکسیناسیون: برنامه واکسیناسیون باید متناسب با الگوهای فصلی بیماریها در منطقه تنظیم شود.
- بیوسکیوریتی: رعایت اصول بیوسکیوریتی (امنیت زیستی) مانند کنترل تردد، ضدعفونی تجهیزات و مدیریت صحیح بستر، خطرات ورود عوامل بیماریزا به فارم را به حداقل میرساند. مدیریت بستر در مرغداری به طور مستقیم بر سلامت گله تأثیرگذار است.
- نژادهای مقاوم:
- انتخاب نژاد مناسب: برخی نژادها مقاومت بیشتری به شرایط اقلیمی سخت دارند. انتخاب بهترین نژادهای مرغ تخمگذار یا گوشتی باید با توجه به شرایط محیطی و اقلیمی منطقه انجام شود.
نتیجهگیری
تغییرات اقلیمی یک واقعیت انکارناپذیر است که صنعت پرورش طیور را به چالش کشیده است. با این حال، با شناخت دقیق تأثیرات آن و اتخاذ راهکارهای مدیریتی و تغذیهای هوشمندانه، میتوانیم از سلامت گلهها محافظت کرده و از ضررهای اقتصادی جلوگیری کنیم. سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، بهینهسازی جیره غذایی و رعایت اصول بهداشتی، کلید موفقیت در مقابله با این چالش بزرگ است.