📉 مقدمه
در سالهای اخیر، مرغداران ایرانی بهویژه در بخش گوشتی، با نوسانات شدید قیمت نهادههای اصلی خوراک از جمله ذرت، کنجاله سویا، مکملهای معدنی و ویتامینه مواجه بودهاند. این تغییرات قیمت، نهتنها سوددهی فارمها را تحت تأثیر قرار داده بلکه الگوهای تغذیه، انتخاب نژاد، ضریب تبدیل و حتی سن کشتار را تغییر داده است. در این مقاله، به تحلیل تأثیر این نوسانات بر عملکرد اقتصادی و تغذیهای گلههای گوشتی میپردازیم و در ادامه راهکارهایی کاربردی و بومی برای کاهش هزینه خوراک بدون افت عملکرد ارائه خواهیم داد.
🛢 نهادههای اصلی تحت تأثیر نوسان قیمت در ایران
| نهاده خوراکی | وضعیت نوسان قیمت (۱۴۰۲–۱۴۰۴) | عامل اصلی نوسان |
|---|---|---|
| ذرت دامی | زیاد | واردات، ارز نیمایی، خشکسالی جهانی |
| کنجاله سویا | بسیار زیاد | واردات، کاهش تولید داخلی |
| مکملهای ویتامینه | زیاد | واردات کامل، تحریمها |
| مکملهای معدنی | متوسط | تأمین داخلی نسبتاً پایدار |
| آنزیمها و افزودنیها | بسیار زیاد | برندمحور، قیمت دلاری |
📊 تأثیر نوسانات قیمت بر مدیریت تغذیه گله
🔸 افزایش هزینه خوراک باعث شده:
-
برخی فارمها به سمت جیرههای اقتصادیتر ولی ناکامل بروند
-
کاهش تدریجی مصرف پروتئین خام در جیره، خصوصاً در مرحله فینیشر
-
حذف یا کاهش مکملهای گرانقیمت مثل آنزیمها یا فیتوبیوتیکها
-
افزایش فاصله بین جیرهها (تاخیر در تعویض به فینیشر یا گروئر)
-
استفاده از مواد جایگزین ارزانقیمت مانند سبوس گندم، کنجاله پنبه، تفاله چغندر، و…
❗ ولی در بسیاری موارد این تغییرات باعث شده:
-
ضریب تبدیل غذایی افزایش یابد
-
یکنواختی گله کاهش پیدا کند
-
بیماریهای تغذیهای (مثل نرمی استخوان، آسیت) افزایش یابد
-
زمان کشتار بهطور متوسط ۳ تا ۵ روز افزایش پیدا کند
✅ راهکارهای کاهش هزینه خوراک بدون افت عملکرد
✅ ۱. استفاده هوشمند از جایگزینهای بومی
| جایگزین | مزیت | نکته کاربردی |
|---|---|---|
| سبوس گندم | ارزان، تأمین انرژی | حتماً با آنزیم فیتاز استفاده شود |
| تفاله چغندر خشک | فیبر قابل هضم، انرژی | مناسب مرحله رشد (GROWER) |
| کنجاله کلزا | پروتئین بالا | محدودیت دارد در جوجههای کمسن |
| کنجاله آفتابگردان | تأمین پروتئین ارزان | همراه با مکمل متیونین توصیه میشود |
✅ ۲. دقیقسازی فرمول جیره با آنالیز دقیق آزمایشگاهی
🔹 بسیاری از نهادههای داخلی، آنالیز مغذی واقعی متفاوتی با آنالیز مرجع دارند
🔹 تنظیم دان با اعداد دقیق باعث جلوگیری از مصرف بیشازحد یا کمبود انرژی میشود
🔹 استفاده از نرمافزارهای فرمولاسیون بومی یا مشاوره تغذیه معتبر پیشنهاد میشود
✅ ۳. استفاده هدفمند از آنزیمها و اسیدهای آلی
🔸 بسیاری از آنزیمها (مثل فیتاز و زایلاناز) در جیرههای پرسبوس و با خوراک جایگزیندار، باعث
-
بهبود جذب فسفر
-
افزایش دسترسی انرژی
-
کاهش بار نیتروژن در دستگاه گوارش
و در نهایت کاهش هزینه کل خوراک به ازای کیلو وزن زنده میشوند.
✅ ۴. برنامه تغذیه مرحلهبندی شده با کاهش هدررفت
🔹 استفاده از دان آردی با خوراکدهی مرطوب در مراحل اولیه (۰ تا ۷ روز)
🔹 قطع داندهی شبانه در روزهای گرم برای کاهش مصرف بیاثر
🔹 تنظیم دقیق ارتفاع دانخوری و آبخوری برای جلوگیری از اتلاف خوراک
📌 نتیجهگیری
در شرایط فعلی بازار نهادهها، پرورشدهندگان طیور ناگزیرند بهجای کاهش عملکرد، به سمت هوشمندسازی تغذیه، جایگزینهای بومی، و مدیریت علمی خوراک حرکت کنند. با رعایت این اصول میتوان در عین کاهش هزینه تمامشده خوراک، عملکرد اقتصادی قابل قبولی از نژادهایی مانند ایندین ریور، راس و حتی آرین نیز به دست آورد.